
NaRukudzo Onai
Henry Peters aiva shasha inogara shure kwekirasi. Mukwenyi webhesi nainjiniya wemhanzi uyu, aizivikanwa zvakare nezita rekuti Davie Chiwota, mutupo ari Mbizi Mazvimbakupa, akazvarwa musi wa16 Chikunguru 1955 akashaya musi wa31 Gumiguru 2026. Kana tichitarisa kutsikiswa kwemhanzi, panotanga producer mutyairi anotsika mafuta, poita sound engineer makanika anoona kuti garimoto riri kudavira magiya. Ndipo panogara Crispen Matema, West Nkosi, Tymon Mabaleka, Henry Peters, Bothwell Nyamhondera, Steve Roskilly, Peter Muparutsa nemamwe mazita anoera munyika yagwenyambira. Mishina yachunwa, dapamahwi ranyarara zvokuhwikwa mutsindo webete, unozongohwa hwereshenga yodaidzira kuti “Take one!” chitima chogeza zvacho njanji muchechetere simbi dzichisara dzawota sejecha remunaOdzi.
Kuzhe kwokushandira mumumvuri waproducer sainjiya, nekushandira mumumvuri wevamwe vaimbi sabassist, Peters aishandira kambani yaishandira mukati meimwe kambani. Vamwe vaimbi nevakwenyi vanodandaura chada moyo, kubudisa mavara akasiyana emutinhimira. Mukwenyi webhesi nemurovi wengoma vanomira shure vachipa chikwata chose hwaro hwacho.
Kushaya kwaPeters mukati memwedzi minomwe yekuvharwa kweGramma Records pamwe neNgaavongwe Records neZimbabwe Music Corporation (ZMC), kupfuura kwechikamu chinokosha zvikuru munhoroondo yemhanzi yeZimbabwe. Kushandira kwaPeters mumimvuri yevamwe kunotisiyazve nenjodzi yekukanganwa nyanzvi dzakavamba nekutungamira tsika nemagariro edu seZimbabwe yakasununguka.

Peters akabatsira kutungamira Shed Studios kutanga muna1983 mushure mekutengeswa kwayo kuGramma Records naSteve Roskilly, achisara nezita rekambani, kakamuri kadiki kekushandira, nechidimbu chakadzikiswa pamuhoro wekutsikisa marekodzi. Sainjiniya, aiwana maricho kumakambani akasiyana kusanganisira Gramma yacho, Record and Tape Promotions (RTP), Mosi-Oa-Tunya neZMC. Akabatsira mabhendi anosanganisira maBlack Spirits, maPied Pipers, Les Mangelepa, Job’s Combination, Zulu Band, Sungura Boys, Tembo Brothers, Kasongo Band, Simba Brothers neTransit Crew pamadambarefu anogona kupfuura zana.
“Ndakazvarwa muArcadia, kanhauranda kadiki kakabatana, tichiri muSosibheri, mazuva eRudhizha,” Peters anotsanangura padandemutande reSoundcloud. “Ndakadzidza kuridza gitare ndichiri mudiki, ndikaridza muzvikwata zvemhuri neshamwari, kusvika ndapinda mumabhendi makuru munharaunda medu makare.”
Rwendo rwakatanga kuArcadia asati asvitsa nemakore gumi rwakaona Pters achibata bhesi muzvikwata zvinosanganisira Talking Drum, maBlack Spirits, Octive, maBlues Makers, Soul and Blues Union Band, achizopedzisira nechikwata chake cheTsotsi Tsotsi. Akaridza pamadambarefu ane chitsama pamwe nekutsikisa nziyo dzinopfuura makumi maviri akazvimiririra.
MuTalking Drum, chikwata chaakapinda mugore ra1987, achiri kushandira Shed Studios, Peters akagadzira nhoroondo inodarika yaakaita nezvimwe zvikwata. Ndiwo makore aitwa konzati yeHUMAN RIGHTS NOW ichitsigirwa neRebook, kambani yezvipfeko, nekonzati yaPaul Simon yeGraceland. Paiuya vaimbi vakuru saHugh Masekela, Bruce Springsteen, Tracy Chapman, Miriam Makeba, Sting, Youssou N’Dour, Peter Gabriel, Johnnie Clegg, Stimela, Manu Dibango, Maxi Priest, UB40 nevamwe. Talking Drum yakanga ine udzamu hwekuenda nechaunga mazita makuru aripo. Mukuru webhendi, Michael Lannas, anoti Talking Drum yakapfuura mabhendi mazhinji nekure zvekuti vamwe vacho vakaramwa kuvamhorosa kubackstage. Pakonzati yeGraceland, yaibatanidza misambo yakasiyana yemuno muAfrica nekuzhe, Peters akanga akagara shure kwedariro nemamwe mainjiniya.
MuZimbabwe, Talking Drum inofananidzwa nezvikwata zvakaita seIlanga, neAfrika Revenge, yakazotevera kuma2000 pakubatanidza udavavadi hwematundu akasiyanasiyana eZimbabwe kugadzira misambo mitsva. Bothwell Nyamhondera, akamboshanda naPeters kuTalking Drum neGramma Records akapa ruremekedzo kune mumwe wake, pamwe nekutsanangura nhaka yeTalking Drum munhoroondo yemhanzi yeZimbabwe:
Udzamu hweTalking Drum hwaibva pakubatanidza zvidavado zveNdebele, Shona neChirungu. Panguva yavakapinda, mabhendi mazhinji aisimbirira musambo mumwechete. Hongu, ndomusambo waitengwa zvawo panguva iyoyo. Talking Drum yaiva neudzamu hwekuti Henry akaridza bhesi raikuma richienda neuko, Kelly Rusike akaridza rake, robuda neimwe nzira yakasiyana.
Ndizvo zvatinokurudzira mabhendi. Mukatarisa sungura, yava nemakore iri panzvimbo imwe. Zvakasiyana neSouth Africa yakatanga kune kunanakwela nembaqanga, musambo wavo ukaenda kunana digong nekwaito. Panochinja mhanzi, iwe saproducer unowana mazano matsva kuti pakadai panoda kudairwa pakadai, apa panoda gitare rakadai. Asi kana mhanzi iri panhu pamwe, hapana paungaudza bhendi kuti isayi organ pagara pachiiswa gitare. Saproducer unosvika paunogumirwa nemazano kana mabhendi asiri kusundira zvinhu mumativi matsva. – Bothwell Nyamhondera, Hurukuro naRukudzo Onai, Gumiguru 2026
Semuenzaniso, mbaqanga yakagadzirwa pachibatanidzwa udavavadi hwedunhu rega rega muSouth Africa, mushure mekunge hurumende yeapartheid yaedza kuparadzanisa zvizvarwa zvenyika yacho nekugadzira mabantustan, umo rudzi rwega rwega rwaifanira kutenherwa mudunhu maro risingasangani nemamwe. Mbaqanga ndiyo yakaramba ichishanduka kuenda kukwaito nemapiano anhasi, kuumba musambo unozikanwa pasi rose seweSouth Africa. Muchidimbu, musambo wenyika unoendeswa mberi nekubatanidza vanhu vayo vose, pachibuda mazano asingawanikwi kana dunhu rega rega rakazvimiririra rega.
Chinhu chakakosha kutaura pamusoro peTalking Drum ndechekuti udzamu hwemuimbi wega wega aiva chitubu chemisambo yakasiyanasiyana. Unyanzvi hwako hwanga hwusingaverengwi nekwaunobva asi nyota yako yekudzidza zvakasiyanasiyana. Mabhendi akashandirwa naPeters kumashure kweTalking Drum, akanga akadzika midzi mumisambo yemaAfrican-Americans. Lannas akatanga kuterera mbira, shekere, balafon, djembe nekhou kumisha yaigara vatema vaishanda kumisha yevachena kubva achine makore matanhatu, ndokuramba achipinda muchimurenga maskandi nemimwe musambo paaikura.
Gitare raLouis Mhlanga raipinda nekubuda mumipanda yakasiyana yeAfro Jazz, kusanganisira kuridza kuridza mbaqanga nevasikana vemgaqiyo, Mahotella Queens. Murovi wengoma Saba Mbata akasiira Blacks Unlimited chikero chekupima nacho varovi vose vengoma yechimurenga vachatevera. Brian Rusike, akapinda achibva kumaPied Pipers kwaakaimba “Ruva Rangu” (Ndiwe Chete,” chimbo chemuZimbabwe chateveredzerwa nevaimbi vakawanda pasi rose, zvekungokwikwidzana chete na“Skokiian” yaAugustine Musarurwa.

Mabhendi akawanda haashayi zuva rakambomuka mukwenyi webhesi achibvutidzana nemushauri kumira mberi kwedariro. Mufirimu reModern Life Is Rubbish (Daniel Jerome Gill, 2017), mukomana webhesi Olly (Will Merrick), anoedza kuva frontman weHead Cleaner, achipa mienzaniso yaPaul McCartney wemaBeatles naSting wePolice, asi anosvika pakugudzikana kuti shamwari yake Liam (Josh Whitehouse) yakadzika midzi mberi kwechikwata chavo. MuZimbabwe, hwereshenga dzebhesi dzinosanganisira Paul Mpofu naAlick Macheso, asi musambo uyu unobva pasichigare nechimbo chemahororo, mutinhimira wakadzikira unoridzwa mbira dzezasi chete kutevedzera makudo akwegura asina mahwi achaenda pamusoro.
Achifamba nemusambo wewaya, Olly anosvika pakuhwisisa kuti pakati paanagwenyambira vose, mukwenyi webhesi ndiye gudo guru rakatanga kuona zuva. Mano emukwenyi webhesi haabvi pakumira mberi kwedariro, asi pakudzokera kumashureshure zvekusaonekwa nevanhuwo zvavo kuzhe kwevanoonera kure. Chero ari mukomana mukuru achiri kutsvaka mabhebhi paTinder, Olly anofunga chidobi chekuridza akapfeka heti yemadhara akaroorerwa, kuruboshwe akaruma mudzanga, kumeso kuchinge gwenyambira wekare anopinda pakati pevanhu semvura, ane shavi rinomufambisa musaisai rake oga.
Chimbo chaPeters chandinofarira zvikuru chinonzi “Mazimbakupa” chakabva panguva yakadai muTalking Drum. Muna 1988, Talking Drum, yakanga yakasainwa neZMC, yakaita chibvumirano nemukuru weShed Studios kuti yaigona kutsikisa mudapamahwi rake manheru, nguva dzebhizimusi dzapera, sezvo Peters akanga ari injiniya wake. Pasi peurongwa uhwu, dambarefu reTalking Drum raitevera, raizobikwa naLannas nekuinjiniyiwa naPeters vakanga vari mubhendi nechekare. Muridzi wedhiri, Peters, akazvimisira kuti yakanga yava nguva yekuti anyorewo chimbo chake.
Mushure mekupotsana kwemwedzi yakati kuti nguva dzemanheru dzavakanga vatarirwa dziya, vakomana veTalking Drum vakazobatana ndokutanga kurekodha. Peters akatora mwedzi achirekodhera dambarefu rinonzi Red Sun, rakazobuda kutanga kwa1989, kambo kake kekutanga kanonzi “Mazimbakupa.”
Sei Mazvimbakupa, chidawo chaMbizi Mutasa, chakaresva kupereterwa pabutiro redambarefu? Zvine chekuita nekuti vakomana veTalking Drum – vari pakati pevaimbi vakuru vakabuda muArcadia – vaifarira kutyora Chirungu zvese neShona, kunge vadzidzi vaJacques Derrida vari kuvakanura pfungwa yokuti kune rudzi gwunozvimiririra hwoga. Semuanzaniso, chimbo chiri padambarefu rimwero, “Moyo Wangu Uri Kuchema,” chinoimbwa nemutauro weShonglish, kureva Chirungu yakafungwa neChiShona:
I have been asking to the market
They say that your name is Mudikanwe
The people to the market say that your name is Mudikanwe
That you are staying to Mbare
And your father just bring you from Chihota
Rurimi urwu rwungori dimikira rinodudzira marongerwo emhanzi yeTalking Drum. Muhurukuro yangu naLannas muna 2019, akatsangura pamusoro pemutinhimira mutinhimira wenhetembo unotevedzera mutinhimira wematauriro ezuva nezuva. Akaverenga zano iri kuna nyanduri, Gerard Manley Hopkins, asi akawana mutinhimira wake kuvanhu vakanga vakamukomberedza achikura. Peters anoshandisa pfungwa imweyo pachimbo chake chekutanga. Chigure chakapfeka manjenjenje eMbizi Mudzani weRenje pabutiro reRed Sun, pamwe nemadingindira etaundishipi nechikokiyana kunoratidza kufambira mberi mudhorobha kwetsika nemagariro evanhu vakadzurwa kubva kwakasiyana.
MAZIMBAKUPA
NaHenry Peters
Talking Drum (1989)
They were living their life so peacefully
When love brought them together to make family tree
We were raised in a township called Maranjisi
Where we dance and sing the old African way
But you needed a permit to drink whisky
So some stayed at home and brewed chikokiyani
Hahaha
Now these days we dance and sing joyfully
Cause the lord of the land down here chimurenga
Yes we dance and sing so joyfully
Mudzimu wangu ndinokutendai
Mazvimbakupa
Mazvimbakupa
Mudzimu wangu ndinokutendai
You see the spirit of freedom now lives in me
And love for my love for my fellow man and country
Kandiro kanoyenda kunobva kamwe
Handikanganwe kwatinobvawo
Handimbokanganwe kwatinobvawo
Handikanganwe kwatinobvawo
Kupfuura chidobi chaOlly, chimbo chinodzoka kumashureshure kwazvo nemahororo, musambo wevakwenyi vebhesi. Ndakabvunza munun’una waMazvimbakupa Henry Peters, Samaita Tendayi Gahamadze – Bingaguruuswa – kuti Mazvimbakupa ndiani pamitupo yeZimbabwe:
Chasura: Makasimba here, Samaita?
Samaita: Tiripo! Muri sei Chasura?
Chasura: Mazvimbakupa ndiani pakati pedzima dzemuno?
Samaita: Hehe ya! Nekuti dzinza raMutasa richibva kuTanganyika, kwanga kune muchinda anonzi Nyamubvambire, akanga ari muera Mbizi iyeye. Saka Nyamubvambire akafamba naMukanya, ndiye akanga ari sahwira wake.
Vachisvika kwaMutasa uko, nguva aiyoyo kwaitongwa nevaera Moyo. Ndobva vasvikokumbira vakati, “Toda kuvhima mhuka mudunhu menyu.” Zvikanzi, “Moda kuvhima dzipi dzacho?” Zvikanzi, “Huru dzacho.”
Chasura: Pobvingwe Shumba?
Samaita: Nzou. Saka nzou imhuka yainetsa kunhingirika, asi ivo vaiva negwenzi rekuti vakaripwititidza, vakaona kuti kuri kuenda mhepo ndokune nzou, vaiti vakaripwititidza, nzou dzaidhakwa dzorara, vaibva vanosarudza yavaida vouraya.
Chasura: Kureva ndudzo handiti?
Samaita: Ehe!
Saka vauraya, zvaizokonzera kuti, vaaienda ka kuna Mambo, vobva vanotika, “Haiwa, ndozvatauya nazvo. Vanenge vangotora ura utete, chitaka, chii chii, zvinodiwa nevanhu zvakanyanya izvozvo.
Zvikanzi, “Ndozvatauya nazvo, tauraya mhuka.” Zvikanzi, “Aiwa, zvakanaka. Ngaichishanduka nyama yamauya nayo.” Ndokubvunzwa zvikanzi, “Saka imi Mambo, panyama yamauya nayo, munoda chii?” Zvikanzi, “Ndoda zvemukati.”
Zvikanzi, “Isu kwedu,” muera Mbizi ari kutaura uyu, “kwedu Mambo anodya chityo. Handiti chityo munochiziva?”
Chasura: Kwete; ndinongochinzwa.
Samaita: Ndechiri pazasi pehuro, pachipfuva. Zvikanzi, “Zvamatadza imimi, ndini ndatova humambo.” Saka akatya Mambo, akati munhu anouraya nhingi, anouraya nzou. Ndokupihwa kwaakaita dunhu raMutasa.
Kunzi Samaita pachiManyika zvinoreva munhu ane hutendwa, muridzi wekutendwa.
Chasura: Kureva hombarume ine zvinjonjo zvainopa vavhiya mhuka.
Samaita: Saka uyu paakazotiza achinogara, haana kuda kuramba ari Samaita, atiza nyaya dzake dzaanga adenha nevana vaMutasa. Azviti Mazvimbakupa.
Chasura: Zvese zviri kubva pakupa?
Samaita: Ehe! Saka pakazoita vakawanda, vamwe vainzi vana Karimudeve, deve kureva gan’a. Banya, nepamusana pekuti ainogara kune banya. Chipfuwamiti, airambidza vanhu kutema miti. NdopanehuMazvimbakupa ipapo!
“Mazimbakupa” yaHenry Peters chimbo chisingakwanisi kubuda muHarare kudzokera kwaChihota. Kana vadzimu vachipirwa nehwahwa hwematanda nechityo chisina munyu, vemuHarare vanopirwa nechikokiyana. Peters anotarisana nezvigozhero zvakasangana netsika nemagariro mazuva eRhodesia.
Vanhu vatema vaifanirwa kubudisa chitupa cheForm 2 kuti vamwe doro remubhotoro zviri pamutemo, kune rimwe divi vachirambidzwa kubika doro ravo rechivanhu sezvo chitendero chavo chaimbunyikidzwa mushure mekunge mhondoro dzabatsira Chimurenga Chekutanga, saka chikokiyana chinoimbwa naPeters naAugust Musarurwa muna “Skokiaan.” Chikokiyana, chandada, kana chihwani chaimwiwa mumashabhini enzvimbo dzinogara vatema. KuSouth Africa, misambo yekwela nembaqanga yakabva mumashabhini akare, kupemberera kugadzirwa kwetsika nemagariro nevanhu pakati pavo, zvisinei neChibuku chiri kugadzirwa neRudhizha yemazuva iwayo.
Famba zvakanaka, Mazimbakupa, Mudzani weRenje!
Leave a Reply